ISO-waarde

Naast diafragma en sluitertijd is ISO-waarde een regelaar voor de belichting van de foto. De ISO-waarde bepaalt de lichtgevoeligheid van de beeldsensor. Een lage ISO-waarde (bijvoorbeeld 100) betekent een weinig lichtgevoelige sensor en vraagt om een langere sluitertijd of een kleiner diafragma-getal, een hoge ISO-waarde (bijvoorbeeld 6400) vraagt om een kortere sluitertijd of een groter diafragma-getal. Veel camera's bieden de mogelijkheid om de camera zelf de geschikte ISO-waarde te laten bepalen of om deze handmatig in te stellen.

Een hoge ISO-waarde maakt het mogelijk om zelfs onder omstandigheden met weinig licht, bijvoorbeeld binnenshuis of op een bewolkt of schemerig moment, toch vanuit de hand een foto te kunnen schieten. Het grote nadeel is echter dat er meer storing ontstaat in de foto naarmate de ISO-waarde verhoogt wordt. De storing bestaat uit zeer kleine zwarte of gekleurde pixels. Digitale camera's corrigeren deze storing voor een groot deel automatisch (zogenaamde ruisreductie). Helaas gaat hierbij een deel van de scherpte van de foto verloren en worden de kleuren uitgesmeerd. Tenzij je een bepaald creatief doel voor ogen hebt, is het belangrijk de ISO-waarde zo laag mogelijk te houden. Gebruik een statief of eventueel een flitser als er onvoldoende licht aanwezig is. Let er wel op dat het gebruik van een flitser een heel andere sfeer aan de foto kan geven.

Foto met ISO waarde 100
f1.8, 1/3s, ISO 100
Foto met ISO waarde 3200
f1.8, 1/100s, ISO 3200
Foto met ISO waarde 6400
f1.8, 1/200s, ISO 6400

In bovenstaand voorbeeld is hetzelfde onderwerp drie keer met hetzelfde diafragma, f1.8, gefotografeerd maar drie keer met een andere ISO-waarde en andere sluitertijd: 100 ISO met een sluitertijd van 1/3 seconde, 3200 ISO met een sluitertijd van 1/100 seconde en ten slotte 6400 ISO met een sluitertijd van 1/200 seconde. De belichting van de drie foto's blijft gelijk maar de ruis neemt met iedere foto toe. Beweeg met de muis over de foto's voor een grotere weergave. In foto drie is de duidelijk ruis zichtbaar. In plaats van de sluitertijd te verkorten had er ook voor gekozen kunnen worden om het diafragma te vergroten bij een hogere ISO-waarde. De belichting was in dat geval ook gelijk gebleven maar omdat de scherptediepte wordt beïnvloed zou het drie totaal verschillende foto's opleveren.

Wanneer een hoge of lage ISO-waarde?

Een lage ISO-waarde verhoogt de kwaliteit van de foto dus probeer altijd een zo laag mogelijk waarde te gebruiken. Hoe hoger de ISO-waarde hoe meer ruis de foto zal bevatten. Ruis is deels te verbergen met bewerkingssoftware maar daar zitten grenzen aan. Een lagere ISO waarde maakt een langere sluitertijd mogelijk wanneer de foto hier om vraagt. Bijvoorbeeld om een sluiereffect te creeren bij een waterval.

Als er minder licht is zal je niet altijd de laagste ISO waarde kunnen gebruiken. Om vanuit de hand een scherpe foto te kunnen maken kan de sluitertijd over het algemeen niet lager dan 1/60s zijn. Bij onvoldoende licht en zonder statief is het daarom soms nodig om de diafragma waarde te verlagen of de ISO-waarde te verhogen. Bij het fotograferen van snel bewegende onderwerpen, bijvoorbeeld sporters, kan een sluitertijd tot wel 1/2000s nodig zijn.

Oefening

Maak drie foto's van hetzelfde onderwerp. Gebruik voor alle drie de foto's hetzelfde diafragma-getal. Begin met de laagste ISO-waarde die mogelijk is op de camera, eindig met de hoogste ISO-waarde en kies een waarde er tussenin. Laat de camera de sluitertijd bepalen of kies zelf de sluitertijd waarbij de belichting gelijk blijft. Bij het inzoomen op de foto's zal vooral bij de foto met de hoogste ISO waarde duidelijk zichtbaar zijn.

Ruis verwijderen

De meeste bewerkingssoftware heeft de mogelijkheid om ruis te beperken. In Adobe Lightroom is dit te vinden onder Detail > Noise Reduction of Ruisreductie.

logo for fotografietips

© fotografietips.nl